Zabytki Lubina i okolic, które warto odwiedzić

Lubin kojarzy się dziś głównie z miedzią i nowoczesnym górniczym zagłębiem, ale za fasadą współczesnego miasta kryje się zaskakująco ciekawa warstwa zabytkowej architektury i historii sięgającej średniowiecza. To jedno z tych miejsc na Dolnym Śląsku, gdzie między blokami i nowymi osiedlami wciąż wyrastają fragmenty dawnych murów, barokowy ratusz, niepozorne kościoły z gotyckim rodowodem i wieża ciśnień, która zamiast technicznym detalem staje się pełnoprawnym bohaterem spaceru. Największe zaskoczenia czekają jednak nie tylko w centrum – w okolicznych miejscowościach kryją się pałace, wiejskie świątynie i imponujące opactwo, których skala i bogactwo historii zdecydowanie przeczą pojęciu „peryferii”.

Baszta Głogowska i mury obronne

Średniowieczne mury obronne Lubina to jeden z tych zabytków, które najpełniej uświadamiają, że dzisiejsze, „miedziowe” miasto ma za sobą długą historię lokacyjnego grodu, pilnującego ważnych szlaków handlowych na północy Dolnego Śląska. Spacer wzdłuż zachowanych fragmentów obwarowań, z dobrze widoczną Wieżą Bramy Głogowskiej, ma w sobie coś z wędrówki po marginesie współczesnego miasta – z jednej strony zwykła, codzienna zabudowa, z drugiej nagły, surowy mur z kamienia i cegły, który pamięta zupełnie inne czasy. Wysokość i masywność zachowanych odcinków robią spore wrażenie, zwłaszcza przy próbie wyobrażenia sobie dawnego systemu obronnego z pełnym pierścieniem murów, basztami i bramami, zamykającymi dostęp do średniowiecznego Lubina. W tej części miasta łatwo zatrzymać się na dłużej, analizując szczegóły: nieregularność linii, różnice w wątku cegły, ślady późniejszych przemurowań, które zdradzają, że fortyfikacje były wielokrotnie naprawiane i dostosowywane do nowych realiów.

Ratusz w Lubinie

Późnobarokowy ratusz w Lubinie wyrasta w samym sercu rynku i jest jednym z najbardziej charakterystycznych punktów miasta, choć na pierwszy rzut oka jego skala wydaje się stosunkowo kameralna w porównaniu z monumentalnymi ratuszami większych dolnośląskich ośrodków. Obecny gmach powstał w latach 1768–1769 na miejscu starszych, gotyckich budynków, które przez stulecia tworzyły centrum administracyjne i handlowe miasta, i choć historia nie obchodziła się z nim łagodnie, zachował wyraźny barokowy charakter. Fasada ratusza ma w sobie charakterystyczną dla tego okresu elegancję – symetryczne podziały, uporządkowane okna i subtelne detale architektoniczne sprawiają, że budynek przyciąga wzrok, ale nie dominuje przesadnie nad rynkiem. W opisie historycznym pojawia się wzmianka o dawnym zespole trzech obiektów – gmachu ratuszowego, budynku Wagi Miejskiej i ośmiobocznej w górnych kondygnacjach wieży – co dobrze pokazuje, jak ważne funkcje skupiało kiedyś to miejsce.

Kościół Matki Boskiej Częstochowskiej

Gotycki kościół Matki Boskiej Częstochowskiej przy ulicy Kołłątaja to jedna z najcenniejszych świątyń w Lubinie, a jednocześnie miejsce, które łatwo minąć, jeśli spacer po mieście ogranicza się do rynku i najbliższej okolicy. Świątynia wywodzi się z XIV wieku, co już samo w sobie robi wrażenie, biorąc pod uwagę burzliwą historię regionu i wielokrotne zmiany przynależności państwowej Dolnego Śląska. Z zewnątrz kościół prezentuje typową dla śląskiego gotyku sylwetkę: smukłe proporcje, ceglaną konstrukcję i wyraziste podziały pionowe, które unoszą wzrok ku górze. Prawdziwa niespodzianka czeka jednak we wnętrzu, gdzie dominuje XVIII‑wieczny, barokowy ołtarz główny, stanowiący dość zaskakujący kontrapunkt dla gotyckiej substancji murów.​

Drewniany kościół Narodzenia NMP

Drewniany, szachulcowy kościół Narodzenia Najświętszej Maryi Panny, datowany na 1682 rok, jest jednym z najbardziej niezwykłych zabytków Lubina – głównie dlatego, że w środku górniczego miasta nagle pojawia się świątynia przywodząca na myśl wiejskie kościółki znane z dolnośląskiej prowincji. Konstrukcja szachulcowa oznacza połączenie drewnianego szkieletu z wypełnieniem pól najczęściej gliną lub cegłą, a charakterystyczny rysunek belek na elewacji od razu zdradza, że to budowla z innej epoki i tradycji niż otaczająca ją, współczesna zabudowa. Świątynia, choć stosunkowo niewielka, ma niezwykle malowniczy charakter – delikatnie nachylony dach, wieżyczka, rytmicznie rozmieszczone okna i drewniane detale tworzą obraz, który wyjątkowo dobrze wygląda zwłaszcza przy miękkim świetle poranka albo późnego popołudnia.​

Wieża ciśnień

Miejska wieża ciśnień, wzniesiona w latach 1905–1906 przez wyspecjalizowaną w żelbetowych konstrukcjach firmę braci Huber z Wrocławia, to jeden z najbardziej charakterystycznych, choć często niedocenianych zabytków techniki w Lubinie. Zlokalizowana dziś w otoczeniu osiedlowej zabudowy, wyróżnia się smukłą, ośmiokątną podstawą o wysokości około 5 metrów, z charakterystycznymi przyporami, z których część wykonano z piaskowca – niestety w dużej mierze rozkradzionego w powojennych latach. Mimo tych strat wieża zachowała swój wyrazisty charakter, łącząc formę użytkową z zaskakująco elegancką linią bryły. W epoce swojej świetności była kluczowym elementem miejskiego systemu wodociągowego, a jej zbiornik dbał o to, by w kranach mieszkańców nie zabrakło wody – dziś pełni przede wszystkim funkcję zabytku i punktu orientacyjnego w tej części miasta.

Opactwo Cystersów w Lubiążu

Trudno wyobrazić sobie zwiedzanie okolic Lubina bez wizyty w Lubiążu, gdzie nad Odrą wyrasta jeden z największych i najbardziej imponujących zespołów klasztornych w Europie – dawne opactwo cysterskie, uchodzące za arcydzieło śląskiego baroku. Skala całego założenia jest wręcz przytłaczająca: gigantyczne skrzydła klasztorne, monumentalna fasada od strony rzeki, rozległe dziedzińce i sylwetka bazyliki Wniebowzięcia NMP, której początki sięgają przełomu XIII i XIV wieku, choć korzenie kompleksu sięgają jeszcze wcześniejszych, romańskich budowli z XII stulecia. Wewnątrz zespołu znajdują się nie tylko kościół, ale też pałac opatów, refektarze, sale reprezentacyjne, a każdy z tych elementów ma własną, rozbudowaną historię. Tutaj znajdziesz więcej informacji.​

Pałac w Szklarach Górnych

Pałac w Szklarach Górnych, położony kilka kilometrów od Lubina, zaliczany jest do najokazalszych rezydencji barokowych w tej części Śląska i stanowi świetny pretekst, by rozszerzyć zwiedzanie miasta o jego najbliższe otoczenie. Wzniesiony w pierwszej połowie XVIII wieku, w latach 1715–1725, a następnie przekształcany w XIX stuleciu, łączy w sobie reprezentacyjny charakter typowy dla siedzib szlacheckich z dość malowniczym położeniem w rozległym parku. Bryła pałacu, choć wielokrotnie przekształcana, zachowała czytelne barokowe proporcje – z wyraźnie zaznaczonym korpusem głównym, akcentowanym wejściem i symetrycznymi skrzydłami. Park, wpisany wraz z pałacem do rejestru zabytków, domyka całość zielonym ramieniem alei i starodrzewia, które nadają rezydencji klimat nieco odciętej od codzienności enklawy.

Podsumowanie

Lubin i jego okolice potrafią zaskoczyć, jeśli patrzy się na nie przez pryzmat zabytków – od gotyckich i barokowych kościołów po wieżę ciśnień i fragmenty średniowiecznych murów, miasto ujawnia się jako wielowarstwowa opowieść o śląskiej historii. W promieniu krótkiej wycieczki z centrum czekają też miejsca o randze europejskiej, jak opactwo cystersów w Lubiążu, oraz bardziej kameralne, ale niezwykle malownicze rezydencje, w tym pałac w Szklarach Górnych otoczony starym parkiem. To region, w którym pierwsza wizyta rzadko bywa ostatnią – im więcej zabytków udaje się obejrzeć, tym wyraźniej widać, że za współczesnym obrazem „miedziowego” miasta stoi kilkaset lat architektury, sztuki i codziennego życia kolejnych pokoleń.