Wieża Ciśnień w Legnicy to jeden z tych obiektów, które łatwo przegapić jadąc pociągiem, a szkoda. Ten ceglany kolos przy ulicy Ścinawskiej ma za sobą niemal stuletnie dzieje i kilka wcieleniów – od przemysłowej wieży amoniakalnej, przez zaopatrzenie parowozów w wodę, aż po współczesne centrum kultury.
Stoi przy moście kolejowym na Kaczawie, kilkaset metrów od dworca, i wciąż przykuwa wzrok. Piętnastometrowa budowla z czerwonej cegły przypomina trochę latarnię morską, co nie dziwi – podobne wieże powstawały w całej Polsce w okresie międzywojennym i tuż po nim.
- Imponująca ceglana architektura
- Centrum kultury z ciekawymi wydarzeniami
- Malowniczy ogród przy rzece Kaczawie
- Bliskość torów kolejowych dla miłośników kolei
- Wpisana do rejestru zabytków
- co gwarantuje jej ochronę
Historia wieży – od gazu po parę
Budowę wieży zakończono w latach 1916-1917, ale nie od razu służyła kolei. Pierwotnie powstała jako wieża amoniakalna w ramach rozbudowy legnickiego zakładu gazowniczego. Na kilku kondygnacjach magazynowano gaz wodny produkowany w piecowni, który po połączeniu z gazem koksowniczym tworzył tak zwany dwugaz – składnik gazu miejskiego.
Gazownia działała do 1939 roku. Wtedy zdecydowano o rezygnacji z własnej produkcji gazu i podłączeniu Legnicy do gazociągu Wałbrzych-Zgorzelec. Wybudowane wcześniej zbiorniki służyły już tylko jako rezerwowe, na wypadek awarii.
W 1945 roku gazownię zajęły wojska radzieckie. Stronie polskiej przekazano ją dopiero w styczniu 1947 roku – wtedy właśnie wieża dostała nowe życie jako kolejowy zbiornik wody.
Przekształcenie było logiczne – tuż obok przebiegały tory, a parowozy potrzebowały regularnego zaopatrzenia w wodę. Wieża doskonale nadawała się do tej roli i przez dziesięciolecia nawadiała składy przejeżdżające przez Legnicę. Funkcję tę pełniła aż do lat 80. XX wieku, kiedy kolej elektryczna ostatecznie wyparła parową.
Lata zapomnienia i nowe otwarcie
Potem przyszły trudne czasy. Przez ponad 30 lat wieża stała opuszczona, niszcząc się z roku na rok. Nie ostały się nawet schody wewnętrzne, choć wysokość budowli pozwalałaby na stworzenie pięciu kondygnacji. PKP przez lata wystawiała obiekt na sprzedaż, ale chętnych brakowało.
Sytuacja zmieniła się około 2018 roku, kiedy znalazła się grupa entuzjastów gotowych przywrócić wieży blask. Obiekt jest wpisany do rejestru zabytków, więc każda ingerencja wymaga uzgodnień z konserwatorem, ale prace ruszyły. Dziś wieża funkcjonuje jako przestrzeń kulturalna – organizuje się w niej wystawy, koncerty i inne wydarzenia.
Co zobaczyć i czego się spodziewać
Sama architektura wieży zasługuje na uwagę. Ceglana konstrukcja z początku XX wieku reprezentuje wczesny modernizm przemysłowy – prosty, funkcjonalny, ale jednocześnie solidny i estetyczny. Z zewnątrz widać charakterystyczne dla tego typu budowli zwężenie ku górze oraz detale ceglarskie typowe dla obiektów przemysłowych tamtej epoki.
Wokół wieży rozciąga się niewielki ogród przy rzece Kaczawie, z którego widać przejeżdżające pociągi. To dobry punkt do krótkiego odpoczynku, zwłaszcza dla miłośników kolei i industrialnej architektury. Lokalizacja tuż przy torach sprawia, że miejsce ma swój klimat – słychać stukot kół, widać składy zmierzające w różne strony Polski.
Podobne wieże ciśnień zachowały się między innymi w Adamowicach koło Kutna i w Żaganiu. W Legnicy to jeden z niewielu tak dobrze zachowanych przykładów kolejowej architektury użytkowej.
Dla kogo to miejsce
Wieża Ciśnień to propozycja przede wszystkim dla osób zainteresowanych historią techniki i przemysłową architekturą. Nie jest to typowa atrakcja turystyczna z rozbudowaną infrastrukturą – raczej kameralny obiekt, który pokazuje, jak zmieniało się oblicze polskich miast w XX wieku.
Jeśli akurat w wieży odbywają się jakieś wydarzenia kulturalne, warto sprawdzić program. Wnętrze po renowacji może być ciekawym tłem dla wystaw czy koncertów, a sama wizyta pozwala zobaczyć, jak wyglądają takie obiekty od środka.
Rodziny z dziećmi mogą potraktować wizytę jako element spaceru po mniej uczęszczanych zakątkach Legnicy. Dzieciaki zainteresowane pociągami na pewno docenią bliskość torów i możliwość obserwowania składów z nietypowej perspektywy.
Wieża Ciśnień Legnica – informacje praktyczne
Lokalizacja: ul. Ścinawska 3, 59-220 Legnica (około 480 metrów na wschód od dworca, przy zbiegu ulic Ścinawskiej i Wałów Rzecznych, tuż przy moście kolejowym na Kaczawie)
Godziny otwarcia: W zależności od wydarzeń kulturalnych. Według dostępnych informacji obiekt funkcjonuje w godzinach 10:00-18:00, ale warto wcześniej sprawdzić aktualny repertuar wydarzeń.
Ceny: Informacje o cenach biletów na poszczególne wydarzenia dostępne są w zależności od programu. Wejście na teren wokół wieży jest bezpłatne.
Jak dojechać: Najłatwiej dojść pieszo z dworca kolejowego Legnica (około 5-7 minut). Można też dojechać autobusem komunikacji miejskiej – najbliższe przystanki znajdują się przy ulicy Ścinawskiej. Dla zmotoryzowanych – parking w okolicy, choć miejsca mogą być ograniczone.
Ile czasu przeznaczyć: Sama wizyta przy wieży to około 20-30 minut. Jeśli odbywają się wydarzenia kulturalne, warto zaplanować więcej czasu zgodnie z programem.
Kontakt: tel. 22 69 99 940 (informacje o wydarzeniach)
Dodatkowe informacje: Obiekt wpisany do rejestru zabytków. Aktualny program wydarzeń kulturalnych najlepiej sprawdzić na profilu Facebook „Wieża ciśnień Legnica” lub w lokalnych serwisach kulturalnych.