Pod Górą Świętego Mikołaja w Złotoryi kryje się ponad stumetrowa sztolnia wykuta ręcznie w twardej skale diabazowej. Kopalnia Złota Aurelia to miejsce, gdzie historia górnictwa spotyka się z lokalnymi legendami, a temperatura przez cały rok utrzymuje się na poziomie około 8 stopni Celsjusza. To nie jest kolejna turystyczna rekonstrukcja – to autentyczne wyrobisko z XVII wieku, które do dziś zachowało swój surowy charakter.
Warto wiedzieć, że mimo nazwy, kopalnia powstała głównie w celu poszukiwania rud miedzi. Złoto wydobywano tu w niewielkich ilościach, choć dokładna skala wydobycia pozostaje nieznana. Wydrążona w 1660 roku sztolnia działała do momentu, gdy eksploatacja okazała się nieopłacalna.
- autentyczne wyrobisko z XVII wieku
- tajemnice II wojny światowej
- unikalna skała diabazowa
- odkrycie Szybu Karola
- niezwykłe legendy lokalne
Historia kopalni pod górą cmentarną
Złotoryja od średniowiecza kojarzona była z wydobyciem złota – stąd nazwa miasta, która w XIII wieku brzmiała Mons Aurum. Większość kruszcu pozyskiwano jednak z piasków złotonośnych w dolinie rzeki Kaczawy, a nie z podziemnych sztolni. Górnicze wyrobiska drążone w twardych skałach były rzadkością.
Aurelia wyróżnia się tym, że powstała w skale diabazowej – wulkanicznej, niezwykle trudnej do obróbki. Górników nie zniechęciła jednak twardość materiału. W połowie XVII wieku wykuli około stumetrową sztolnię, od której odchodzą liczne boczne korytarze. Podczas eksploatacji natrafiono na starsze wyrobiska, prawdopodobnie z XIV-XV wieku, co pokazuje, że poszukiwania w tym miejscu trwały znacznie dłużej.
Wydobyto niewielkie ilości miedzi i srebra. Kopalnia została zamknięta jako nieopłacalna, a przez kolejne stulecia popadała w zapomnienie.
Lokalne porzekadło mówi, że mieszkańcy Złotoryi „spoczywają na złocie” – na szczycie Góry Świętego Mikołaja, tuż nad kopalnią, znajduje się bowiem stary cmentarz.
Tajemnice II wojny światowej i odkrycie Szybu Karola
Podczas II wojny światowej część korytarzy została zasypana przez wycofujące się wojska niemieckie. Do dziś nie wiadomo dokładnie, co było powodem tego działania. Niektórzy spekulują o ukrytych skarbach, inni o strategicznym zabezpieczeniu dostępu do podziemi. Faktów brakuje, a zasypane fragmenty pozostają niezbadane.
W 1998 roku dokonano istotnego odkrycia – natrafiono na pionowy szyb o głębokości 28 metrów, nazwany później Szybem Karola od imienia odkrywcy. Od szybu odchodzi kilka niezbadanych odnóg, które pozostają niedostępne dla zwiedzających. Dwa lata później, w 2000 roku, odkryto kolejne boczne odgałęzienia od głównej sztolni.
Nie ma potwierdzonych informacji o połączeniu kopalni z podziemiami kościoła Świętego Mikołaja, choć plotki na ten temat krążą wśród lokalnych przewodników i pasjonatów.
Co zobaczysz w podziemiach Aurelii
Trasa turystyczna ma długość około 100 metrów i prowadzi przez główny chodnik oraz kilka bocznych korytarzy. Kopalnia jest oświetlona, więc latarki nie są potrzebne, choć niektórzy wolą mieć własne źródło światła dla lepszego efektu.
Ściany sztolni to surowa, ciemna skała diabazowa – widać na nich ślady ręcznej pracy górników z XVII wieku. Temperatura utrzymuje się na stałym poziomie około 8 stopni, niezależnie od pory roku. Latem daje to przyjemne ochłodzenie, zimą bywa zaskakująco ciepło w porównaniu z warunkami na zewnątrz. W każdym razie warto zabrać kurtkę lub bluzkę z długim rękawem.
W jednym z szybów wentylacyjnych mieszkają nietoperze. Zwiedzający mogą je zobaczyć, choć zwierzęta są chronione i nie wolno ich płoszyć.
W podziemiach można zauważyć miejsca, gdzie ze ścian „cieknie złoto” – to efekt wilgoci i mineralizacji skał, który tworzy charakterystyczne żyłki przypominające błyszczący metal.
Zwiedzanie kopalni w Złotoryi – informacje praktyczne
Kopalnia jest zarządzana przez Złotoryjski Ośrodek Kultury i Rekreacji. Zwiedzanie odbywa się z przewodnikiem, który opowiada historię wyrobiska i tłumaczy geologiczne aspekty miejsca. Wycieczka trwa około 30-40 minut, choć warto zarezerwować nieco więcej czasu na dojście i powrót.
Obiekt jest otwarty dla zwiedzających od środy do niedzieli, zazwyczaj w godzinach od 10:00. Dokładne godziny otwarcia i aktualne ceny biletów najlepiej sprawdzić na stronie Złotoryjskiego Ośrodka Kultury i Rekreacji lub kontaktując się bezpośrednio przed wizytą.
Dla kogo jest ta atrakcja
Kopalnia sprawdzi się jako wycieczka rodzinna – dzieci zazwyczaj są zachwycone możliwością zejścia pod ziemię i zobaczenia prawdziwej sztolni. Nie jest to jednak miejsce dla osób z klaustrofobią – korytarze są wąskie, a sufit miejscami dość niski.
Miłośnicy historii i geologii znajdą tu sporo do odkrycia, szczególnie jeśli interesują się górnictwem czy lokalną historią Dolnego Śląska. Dla osób szukających nietypowych atrakcji w okolicy, Aurelia stanowi ciekawą alternatywę wobec popularniejszych turystycznych szlaków.
Grupy zorganizowane, wycieczki szkolne czy integracyjne również często odwiedzają to miejsce. Warto wcześniej zarezerwować termin, zwłaszcza w sezonie letnim i w weekendy.
Jak dojechać do kopalni Aurelia
Kopalnia znajduje się przy ulicy Stromej (niektóre źródła podają też ulicę Bolesława Chrobrego lub Kopalnianą – nazwy ulic w tej części miasta mogą się różnić w zależności od źródła). Wejście do sztolni znajduje się za dawną fabryką obuwia, u podnóża Góry Świętego Mikołaja.
Dojazd samochodem nie stanowi problemu – tuż przy kopalni znajduje się parking. Z centrum Złotoryi można dojść pieszo w około 10-15 minut.
Złotoryja leży przy drodze wojewódzkiej nr 328, łączącej Legnicę z Jelenią Górą. Z Jeleniej Góry to około 40 kilometrów, z Legnicy około 30 kilometrów. Dojazd komunikacją publiczną jest możliwy – do Złotoryi kursują autobusy z większych miast regionu.
Po zwiedzaniu kopalni warto zajrzeć do pobliskiego Muzeum Złota w Złotoryi, które działa od 1978 roku i prezentuje historię wydobycia kruszcu w regionie. Można tam zobaczyć sprzęt górniczy, próbki złota oraz dowiedzieć się więcej o technikach płukania złota z piasków rzecznych.