Prawa ojca do płatnego urlopu po narodzinach dziecka: co warto wiedzieć?

Coraz częściej ojcowie w Polsce korzystają z możliwości, jakie daje im prawo do płatnego urlopu związanego z narodzinami lub przysposobieniem dziecka. Ojcowie mogą skorzystać z urlopu ojcowskiego, rodzicielskiego, a w niektórych przypadkach nawet części urlopu macierzyńskiego. Te przywileje nie tylko wspierają rodziców w opiece nad dziećmi, ale także promują równowagę między życiem zawodowym a prywatnym.

Urlop ojcowski – kto może skorzystać?

Aby ojciec mógł skorzystać z urlopu ojcowskiego, kluczowym wymogiem jest posiadanie ubezpieczenia chorobowego, które można uzyskać poprzez różne formy zatrudnienia, takie jak umowa o pracę, umowa zlecenie czy własna działalność gospodarcza. Taki urlop trwa dwa tygodnie i może być wykorzystany jednorazowo lub podzielony na dwie części, z których każda nie może być krótsza niż tydzień. Urlop ojcowski jest dostępny zarówno dla ojców biologicznych, jak i adopcyjnych, a można go wykorzystać do momentu ukończenia przez dziecko 12. miesiąca życia lub w przypadku adopcji, do 12 miesięcy od dnia uprawomocnienia się postanowienia o adopcji, ale nie później niż do ukończenia przez dziecko 14. roku życia.

Statystyki dotyczące urlopów ojcowskich

W pierwszych czterech miesiącach 2026 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych wypłacił w Polsce 42,8 tys. zasiłków za okres urlopu ojcowskiego. W poprzednich latach liczby te były również wysokie, co wskazuje na rosnące zainteresowanie ojców tym przywilejem. W województwie dolnośląskim w tym samym okresie wypłacono 3,1 tys. zasiłków, co dowodzi, że także na poziomie regionalnym ojcowie chętnie korzystają z tej możliwości.

Urlop macierzyński z perspektywy ojca

Choć pierwsze 14 tygodni urlopu macierzyńskiego jest zarezerwowane wyłącznie dla matki, ojciec może przejąć opiekę nad dzieckiem w szczególnych okolicznościach, takich jak śmierć matki lub jej porzucenie dziecka. Po upływie tego okresu matka może zdecydować się na powrót do pracy, a niewykorzystane tygodnie urlopu mogą zostać przejęte przez ojca. Tylko w pierwszych czterech miesiącach 2026 roku ZUS wypłacił zasiłek macierzyński za urlopy przejęte przez 1665 ojców, co pokazuje, że coraz więcej mężczyzn angażuje się w opiekę nad noworodkiem.

Urlop rodzicielski – wspólna odpowiedzialność

Urlop rodzicielski to kolejna opcja, z której mogą korzystać zarówno matki, jak i ojcowie. W przypadku jednego dziecka urlop ten trwa 41 tygodni, a dla bliźniaków i więcej dzieci – 43 tygodnie. Matka może wykorzystać maksymalnie 32 tygodnie (34 tygodnie w przypadku wielu dzieci), a pozostałe 9 tygodni jest zarezerwowane dla ojca. Urlop rodzicielski można podzielić na pięć części, co daje rodzicom elastyczność w planowaniu opieki nad dzieckiem.

Zasiłki i ich wysokość

Wysokość zasiłku macierzyńskiego zależy od rodzaju urlopu i terminu złożenia wniosku. Podczas urlopu ojcowskiego i macierzyńskiego zasiłek wynosi 100% podstawy wymiaru, natomiast podczas urlopu rodzicielskiego zazwyczaj 70%. Jednak jeśli wniosek zostanie złożony w ciągu 21 dni od porodu, a rodzice skorzystają z urlopu rodzicielskiego w pierwszym roku życia dziecka, mogą otrzymać zasiłek w wysokości 81,5% przez cały okres. Niezależnie od okoliczności, 9 tygodni urlopu rodzicielskiego przysługuje zawsze w wysokości 70% podstawy wymiaru.

Pomimo że tradycyjnie to matki były głównymi opiekunami, zmiany prawne i społeczne coraz częściej skłaniają ojców do aktywnego uczestnictwa w wychowaniu dzieci. Dzięki temu model rodzinny staje się bardziej zrównoważony, co przynosi korzyści zarówno rodzicom, jak i dzieciom.

Źródło: Urząd Miejski w Lubinie