W małej wiosce nad Odrą stoi budowla, której skala robi wrażenie nawet na zdjęciach satelitarnych. Fasada długa na 223 metry, ponad 600 okien, dachy rozłożone na 2,5 hektara. Opactwo Cystersów w Lubiążu to największe opactwo cysterskie na świecie i drugi co do wielkości obiekt sakralny zaraz po hiszpańskim Eskurialu. Tylko że w przeciwieństwie do Eskurialu, o Lubiążu wie niewiele osób.
- największe opactwo cysterskie na świecie
- imponująca barokowa architektura
- bogate zdobienia Sali Książęcej
- historia sięgająca XII wieku
- trwająca renowacja z fascynującymi odkryciami
Gigant w zakolu Odry – rozmiary które zapierają dech
Powierzchnia opactwa przewyższa Zamek Królewski w Warszawie i Zamek Królewski na Wawelu razem wzięte. Kiedy staje się przed główną bramą, trudno objąć wzrokiem całą fasadę. Idzie się wzdłuż murów, skręca w lewo, a przeciwległy kraniec budynku wciąż ginie gdzieś w oddali.
To efekt barokowej przebudowy z XVII i XVIII wieku, która nadała klasztorowi obecny kształt. Opactwo nazywane jest arcydziełem śląskiego baroku, choć jego historia sięga znacznie wcześniej.
Historia miejsca – od cystersów do Fundacji Lubiąż
W 1163 roku książę śląski Bolesław Wysoki sprowadził cystersów z Pforty nad Saalą w Turyngii. Zakonnicy szybko rozwinęli działalność, zakładając filie w Henrykowie, Kamieńcu Ząbkowickim i Mogile pod Krakowem. Oprócz powiększania swoich dóbr rozwijali region w kwestiach naukowych, wywierając szczególnie duży wpływ na literaturę.
Rozwój zahamowały wojny husyckie w XV wieku, które zniszczyły opactwo, a jego odbudowa rozpoczęła się dopiero w XVII wieku. Wtedy powstał obecny gmach – monumentalny kompleks barokowy, który miał świadczyć o potędze zakonu.
Po klęsce w wojnach napoleońskich Prusy zdecydowały w 1810 roku o kasacie klasztorów, rozwiązując opactwo lubiąskie i wywożąc większość dzieł. Zniszczona została również jedna z największych klasztornych bibliotek Europy.
W 1997 roku Michael Jackson przyleciał do Lubiąża śmigłowcem i przez około pół godziny oglądał pałac oraz zabudowania klasztorne. Podobno rozważał zakup, ale do transakcji nigdy nie doszło.
Od 1989 roku dzięki staraniom wrocławskiej Fundacji Lubiąż w opactwie prowadzone są prace renowacyjne. W 2000 roku wymieniono dachy – przy 2,5 ha połaci była to ogromna praca. Renowacja trwa nadal, ale zwiedzający mogą już podziwiać odrestaurowane fragmenty.
Co można zobaczyć podczas zwiedzania
Standardowa trasa obejmuje cztery główne pomieszczenia i trwa około dwóch godzin. Zwiedzającym udostępnia się Jadalnię Opata, Salę Książęcą, Kościół NMP i Refektarz Letni.
Najważniejszym punktem programu jest Sala Książęca. To najpiękniejsza sala w opactwie, dzieło trzech artystów – plafon i cykl obrazów namalował Philip Christian Bentum, rzeźby wykonał Joseph Frantz Mangoldta, a sztukaterię Antonio Provisore. Bogactwo zdobień i stan zachowania robią wrażenie.
W Jadalni Opata można zobaczyć dzieła Michaela Willmanna, czołowego malarza śląskiego baroku. Willmann mieszkał w Lubiążu i prowadził tu rodzinną pracownię w latach 1660-1706.
Kościół NMP zachwyca rozmachem barokowej architektury, choć wiele elementów wyposażenia wywieziono po kasacie klasztoru. Refektarz Letni, czyli letnia jadalnia zakonników, prezentuje typową dla cystersów surową elegancję.
Piwnice, strychy i specjalne wydarzenia
Kilka razy w roku odbywają się rozszerzone zwiedzania, podczas których można zajrzeć w miejsca normalnie niedostępne. Podczas dwudniowych wydarzeń można zobaczyć miejsca na co dzień niedostępne dla turystów – monumentalne strychy, tajemnicze piwnice oraz historyczną bibliotekę klasztorną.
Zwiedzanie piwnicy i strychu trwa po 45 minut każde. Warto wiedzieć, że w piwnicach temperatura nie przekracza 12 stopni – lepiej zabrać coś ciepłego.
Popularne były liczne spekulacje dotyczące tajnej fabryki zbrojeniowej zlokalizowanej w lubiąskich podziemiach, która miała wytwarzać słynne rakiety V1 i V2. Prawda okazała się mniej sensacyjna, ale podziemia wciąż skrywają wiele tajemnic.
Od ponad dwudziestu lat Lubiąż jest miejscem goszczącym w lipcu SLOT Art Festiwal, odbywają się tu także wystawy poświęcone historii i kulturze regionu. Co roku organizowane są koncerty festiwalu Wratislavia Cantans oraz Electrocity.
Dla kogo jest to miejsce
Opactwo zainteresuje przede wszystkim miłośników architektury i sztuki barokowej. Skala budowli robi wrażenie na każdym, ale żeby docenić detale – freski, sztukaterie, malarstwo – potrzeba trochę cierpliwości i wrażliwości na piękno.
Rodziny z dziećmi również znajdą tu coś dla siebie, zwłaszcza podczas rozszerzonych zwiedzań ze strychami i piwnicami. Dzieci uwielbiają eksplorować zakamarki starych budowli. Trzeba jednak pamiętać, że zwiedzanie trwa około dwóch godzin i wymaga sporo chodzenia.
Fotografowie mają tu prawdziwe eldorado – od monumentalnej fasady, przez detale architektoniczne, po klimatyczne wnętrza. Światło wpadające przez setki okien tworzy niepowtarzalne efekty.
Informacje praktyczne – ceny, godziny, dojazd
Godziny otwarcia:
- Od 1 kwietnia do 30 września: 10:00-17:00 (ostatnie wejście o 16:00)
- Od 1 października do 31 marca: 10:00-15:00 (ostatnie wejście o 14:00)
- Od 25 grudnia do 6 stycznia: 10:00-15:00
Zwiedzanie odbywa się w grupach o każdej pełnej godzinie. Przewodnik oprowadza po wszystkich salach, opowiadając historię i wskazując najciekawsze detale.
Ceny biletów (standardowa trasa):
- Bilet normalny: 40 zł
- Bilet ulgowy: 30 zł (dla uczniów, studentów, emerytów)
- Przewodnik w cenie wstępu
Podczas rozszerzonych zwiedzań:
- Trasa główna: 45 zł normalny, 35 zł ulgowy
- Piwnice: 15 zł (dokupujesz do biletu głównego)
- Strych: 15 zł (dokupujesz do biletu głównego)
- Dzieci do lat 6 wchodzą bez biletu
Płatność możliwa jest tylko gotówką – warto o tym pamiętać i przygotować odpowiednią kwotę.
Jak dojechać:
Lubiąż to wieś położona około 60 kilometrów na zachód od Wrocławia, nad Odrą, przy drodze wojewódzkiej nr 338. Świetnie położona między Wrocławiem (54 km) a Legnicą (32 km), nie leży przy autostradzie, ale drogą krajową dojedziecie bez problemu.
Przed kompleksem są dwa parkingi – jeden przy głównej bramie wjazdowej, drugi przy Pałacu Opata (bezpłatny polny parking). W mapach Google warto wpisać „parking Klasztor Lubiąż”.
Ile czasu zarezerwować:
Na standardowe zwiedzanie z przewodnikiem potrzeba około 2 godzin. Jeśli chcesz zwiedzić również piwnice i strych podczas rozszerzonego zwiedzania, należy rozpocząć najpóźniej o 14:30, żeby zdążyć zobaczyć wszystkie trzy trasy. Warto dodać jeszcze pół godziny na spacer wokół murów i zrobienie zdjęć fasady.
Rezerwacja terminu zwiedzania jest tylko w przypadku grup od 20 osób – pojedynczy zwiedzający po prostu przychodzą i dołączają do najbliższej grupy.